ชี้โลกร้อนมีโรคร้ายเกิดใหม่อื้อ

ศ.ดร.ชัยวัฒน์  ต่อสกุลแก้ว  รองปลัดกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี  กล่าวว่า เรื่องของภาวะโลกร้อน นั้นส่งผลกระทบต่อมนุษย์หลายรูปแบบในทางกายภาพ เช่น การละลายของน้ำแข็งมากกว่าปกติในหลายบริเวณของโลก แต่ภัยจากโรคร้าย ที่มาพร้อมกับภาวะการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศยุคนี้ อาจส่งผลร้ายแรงไม่ต่างจากการเปลี่ยนแปลงเชิงกายภาพ คนไทยได้รู้จักและเผชิญหน้ากับโรคที่มนุษยชาติไม่เคยพบมาก่อน เช่น โรคซาร์ส โรคไข้หวัดนก  สำหรับการเสวนา คุยกัน...ฉันท์วิทย์ ในวันนี้ได้นำเรื่อง “โลกร้อน...โรคร้าย” มาเผยแพร่และแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับโรคต่างๆที่เกิดขึ้นทั้งโรคอุบัติใหม่ แหล่งของโรค และแนวโน้มงานวิจัยที่เกี่ยวกับโรคร้ายในภาวะโลกร้อนของประเทศไทย

ดร.นำชัย ชีววรรธน์ วิทยากร จากศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) กล่าวในเวทีเสวนาว่า ภาวะโลกร้อน  ในภาษาวิชาการนิยมใช้กันว่า “การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (climate change)”  แต่ภัยจาก “โรคร้าย” ที่มาพร้อมกับภาวะอากาศเปลี่ยนแปลงบ่อยในยุคนี้ ก็อาจจะส่งผลร้ายแรงได้ไม่ต่างจากการเปลี่ยนแปลงเชิงกายภาพแม้แต่น้อย  การเกิดโรคระบาดของโรคติดต่อชนิดใหม่ๆ หรือโรคติดต่อเก่าๆ ที่กลายพันธุ์และกลับมาระบาดซ้ำอีกครั้งในรอบ 2 ทศวรรษที่ผ่านมา จะเห็นได้ชัดว่า ประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้าน เป็นแหล่งหนึ่งที่พบโรคต่างๆ เหล่านี้ชุกชุมมากที่สุดในโลก ช่วงทศวรรษที่ผ่านมาเพียงทศวรรษเดียวคนไทยได้รู้จักและเผชิญหน้ากับโรคที่มนุษยชาติไม่เคยเจอมาก่อน คือ โรคซาร์ส (SARS) และโรคไข้หวัดนก แต่ในแวดวงวิทยาศาสตร์หรือแพทย์จะทราบข้อมูลเพิ่มเติมว่า มีโรคมาลาเรียและวัณโรคสายพันธุ์ใหม่ๆ ที่ดื้อยาเกิดขึ้นตลอดเวลา  โรคที่ไม่เคยพบมาก่อน เช่น โรคซาร์สหรือ“โรคอุบัติใหม่ (emerging diseases)” ในขณะที่โรคมาลาเรีย วัณโรค หรือแม้แต่เอดส์ที่เคยเป็นโรคอุบัติใหม่ ในรอบหลายสิบปีหรือหลายร้อยปีก่อน ปัจจุบันนี้จัดอยู่ในกลุ่มที่เรียกว่า  “โรคอุบัติซ้ำ” (diseases หรือ resurgent diseases) โรคเหล่านี้ดูเหมือนจะควบคุมได้และมีจำนวนผู้ป่วยลดน้อยลงในระยะก่อนหน้านี้ แต่แล้วในช่วงปัจจุบันกลับมีจำนวนผู้ป่วยเพิ่มมากขึ้นอย่างรวดเร็วอีกครั้งหนึ่ง โดยเฉพาะ 3 โรคนี้ มีผู้ป่วยรวมกันแล้วมากกว่า 1 ใน 3 ของประชากรทั้งหมดในโลก และทำให้มีผู้เสียชีวิตในแต่ละปีรวมกันแล้วมากกว่า  6  ล้านคน

            สำหรับการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของโลกอาจส่งผลอย่างร้ายแรงในกรณีของโรคมาลาเรีย คำนวณจากกรณีการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิ 2 องศา ปัจจุบันถึงปี 2020 โรคมาลาเรียแทบจะไม่เหลือบริเวณที่ปลอดจากโรคนี้อีกต่อไป  ดังนั้น เมื่ออุณหภูมิที่เพิ่มขึ้นในบริเวณที่สูงแถบภูเขาในหลายทวีป  เช่น แอฟริกา อเมริกากลาง อเมริกาใต้ และแถบเอเชีย อาจกล่าวได้ว่าเราอยู่ในยุคที่ “โลกเปรียบเสมือนขวดเพาะเชื้อขนาดใหญ่” ที่กำลังเพาะเลี้ยงเชื้อโรคต่างๆ นานาชนิด และ “ภาวะโรคร้อน” ก็อาจจะเป็นอีกปัจจัยสำคัญที่คล้ายกับเป็นตัวเร่ง (catalyst) ให้ผลจากหายนะรุนแรงมากยิ่งขึ้นเป็นทวีคูณ

            ด้าน ศ.ดร.นพ.ประเสริฐ   เอื้อวรากุล  นายกสมาคมไวรัสวิทยา  กล่าวว่า   ภาวะโลกร้อนสัมพันธ์กับสุขภาพของมนุษย์ หากเกิดภาวะอดอยากจะกระทบกับสุขภาพโดยตรง  เมื่อมีภัยธรรมชาติขึ้น   เช่น  น้ำท่วมก็จะเกิดโรคตามมา    โรคที่เกิดจากแมลงดูดเลือดเป็นพาหะนำโรค  เช่น  โรคมาลาเรีย  และโรคไข้เลือดออกนั้น     ปัจจุบันโรคไข้เลือดออก จะมีการระบาดของโรคสูงกว่าในช่วง 30-40 ปี ที่ผ่านมา ถึงแม้จะป้องกันโดยตรงก็ตาม  เมื่อโลกร้อนขึ้นการแพร่กระจายของโรคก็จะแพร่กระจายมากขึ้น  ซึ่งคล้ายกับโรคมาลาเรีย  จะพบแถบเขตร้อนบริเวณใกล้เส้นศูนย์สูตร  ซึ่งเป็นสาเหตุทำให้ยุงลายแพร่กระจายได้อย่างรวดเร็ว     ประเทศแถบยุโรปกลัวโรคในแถบเขตร้อนมาก  เนื่องจากเป็นประเทศที่มีอากาศหนาวเย็น  เมื่อโลกร้อนขึ้นก็จะมีแมลงและยุงเพิ่มขึ้น และเป็นพาหะของโรค     หากดูสถิติโรคไข้เลือดออกของประเทศไทย   มีการเปลี่ยนแปลงขึ้น ๆ ลง ๆ  โดยจะพบไข้เลือดออกมากในช่วงฤดูฝน   จากการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลงรุนแรงขึ้น  เรียกว่า  เอลนิโญ่  กับ ลานิญ่า  เอลนิโญ่   เกิดจากกระแสน้ำอุ่นจะไหลไปทางทวีปอเมริกา   ทำให้อุณหภูมิในแถบทวีปอเมริกาอุ่นขึ้นอเมริกาก็จะเกิดฝนตกนักขึ้น   แล้วทำให้ทางแถบทวีปเอเชียอุณหภูมิในมหาสมุทรจะเย็นลงและฝนจะแล้ง  ส่วนลานิญ่า  เกิดจากอุณหภูมิน้ำในมหาสมุทรจะเย็นจึงทำให้แถบทวีปเอเชียฝนตกหนัก และน้ำเกิดท่วม  การเกิดของยุงมากขึ้น  คนก็จะเป็นโรคไข้เลือดออกจำนวนมาก    โรคไข้เลือดออกจะสัมพันธ์กับสภาพแวดล้อมการเปลี่ยนแปลงกับสภาพภูมิอากาศ  และเกี่ยวพันกันกับโรคต่าง ๆ ด้วย   ดังนั้น โรคมาลาเรียไม่ได้เกี่ยวกับอุณหภูมิอย่างเดียวยังเกี่ยวกับป่าด้วย  เพราะยุ่งที่เป็นพาหะนำโรคมักพบในป่าบริเวณแนวชายแดนของประเทศ 

            โรคที่ติดต่อจากแมลงกินเลือดเป็นพาหะที่ชัดเจน  เช่น  โรคฉี่หนู  โรคไข้รากสาดใหญ่  เป็นโรคสำคัญอีกโรคหนึ่งที่ติดต่อโดย  เห็บ  หมัด  ไร  พบมากบริเวณทุ่งหญ้าที่มีไม้พุ่ม   ถ้าอุณหภูมิห้องสูงขึ้น อุณหภูมิของแมลงก็จะสูงขึ้น  เชื้อไว้รัส และแบคทีเรียก็จะเพิ่มจำนวนเร็วขึ้น   เมื่อสัตว์พวกนี้ไปกัดคนเชื้อจะมีระยะฟักตัวเร็วขึ้น  ฉะนั้น โรคพวกนี้มีแนวโน้มจะพบมากขึ้นเมื่อโลกร้อนขึ้น   เมื่ออากาศร้อนอาหารจะบูดและเสียง่าย  ทำให้เกิดโรคท้องร่วงตามมา   โดยทั่วไปแล้วเชื้ออหิวาพบในน้ำทะเล  และน้ำจืด  จะเกาะอยู่บนตัวแพรนตอนชนิดต่าง ๆ   จากการศึกษาพบว่า   อุณหภูมิผิวน้ำของมหาสมุทร  กับปริมาณ   คอโรฟิล  จะบ่งบอกปริมาณแพลนตอนที่อยู่ในน้ำทะเล   หากอุณหภูมิผิวน้ำในทะเลสูงขึ้น  แพลนตอนในทะเลก็จะมีปริมาณมากขึ้น  ทำให้เกิดชนิดของอหิวามากขึ้นด้วย

            ดังนั้น  การรณรงค์เรื่องสุขอนามัยส่วนบุคคล ให้ประชาชนทั่วไปรู้และตระหนัก  ปฏิบัติตนให้ถูกสุขอนามัย   การล้างมือบ่อย ๆ  ไอจามต้องปิดจมูก  หรือใช้หน้ากากอนามัยปิดปากปิดจมูก  จะช่วยป้องกันเชื้อโรคได้อย่างมาก   จากงานวิจัยการเตียมพร้อมของ  สวทช.  เป็นชุดโครงการโรคอุบัติใหม่  ช่วงแรกเน้นการพัฒนาชุดตรวจ  ซึ่งปัจจุบันเป็นโครงการเฝ้าระวังการสำรวจเชื้อว่าเชื้อมีการเปลี่ยนแปลงอย่างไร  และเน้นการพัฒนายาและวัคซีน  เช่น วัคซีนไข้เลือดออก  โดยมีนักวิทยาศาสตร์ที่ได้รับทุนจากกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี   มาช่วยกันแก้ปัญหาและร่วมกันทำงานเป็นทีมเพื่อจะได้รับมือกับโรคร้ายต่อไป

*************************